Waarom behandelen we een keizersnede als een kleine ingreep?

Je bevalt van je kindje via een keizersnede. Misschien was de keizersnede gepland, misschien was het onverwacht. Binnen een uur tijd worden er zeven lagen van de buik geopend om je kindje ter wereld te brengen. Daarna worden ze een voor een weer gesloten, waarvan sommige met hechtingen.

Na gemiddeld een tot twee dagen verlaat je het ziekenhuis, met je kindje, pijnstilling en een A4- formulier met informatie over alles wat je de eerste zes weken na de keizersnede in ieder geval niet mag doen. En dan? Dan begint je herstel, en je nieuwe rol als moeder. Iedereen kijkt daarna hoe het met je kindje gaat, maar wie kijkt er nog naar jou? Of naar de wond?

In Nederland bevalt gemiddeld een op de vijf vrouwen via een keizersnede. Een keizersnede is een van de meest uitgevoerde operaties op een OK. Maar de erkenning voor de impact die een keizersnede zowel fysiek als emotioneel heeft op een vrouw, is helaas beperkt. En dan hebben we het nog niet gehad over het belang van goede nazorg voor een duurzaam herstel.

Wat er in je lichaam gebeurt na een keizersnede

Tijdens een keizersnede worden zeven verschillende lagen weefsel geopend voordat je baby geboren kan worden: huid, vetweefsel, bindweefsel (fascia), de buikspieren (die vaak opzij worden geschoven), het buikvlies, de baarmoeder en de vruchtzak. Al die lagen moet je lichaam daarna weer afzonderlijk herstellen, en elke laag heeft hierbij zijn eigen herstel tempo. Ondertussen ben je ook net moeder geworden en draag je de zorg voor je pasgeboren kindje, heb je weinig slaap en je bent nog aan het bijkomen van de keizersnede zelf.

Tijdens het herstel maakt je lichaam littekenweefsel aan tussen de lagen die zijn geopend. Littekenweefsel is een vervangend bindweefsel voor het weefsel dat beschadigd is geraakt tijdens de operatie. De aanmaak van dit littekenweefsel is een normaal onderdeel van wondgenezing en zorgt voor stabiliteit en versteviging tussen alle geopende lagen door. Maar dit proces verloopt niet bij iedereen soepel. Littekenweefsel is vrij stug van structuur en kan zich tijdens het herstel vast gaan hechten tussen de weefsellagen door en aan zenuwen, spieren en organen. Dat noemen we verklevingen.

Verklevingen van het weefsel kunnen zorgen voor spanning in het gebied rond het litteken, een verminderde beweeglijkheid van weefsel en organen en een verstoorde doorbloeding. Dat kan weer invloed hebben op hoe je buik aanvoelt en functioneert, soms tot ver buiten het litteken zelf. Vrouwen kunnen hierdoor vervelende klachten gaan ervaren, die tot jaren na de keizersnede kunnen aanhouden.

Welke klachten kun je na een keizersnede (h)erkennen?

De klachten die vrouwen na een keizersnede ervaren, zijn heel uiteenlopend. Vaak worden klachten ook niet direct aan het litteken gekoppeld, terwijl ze er wel degelijk mee te maken kunnen hebben. Dit zijn klachten die na een keizersnede voorkomen:

• Een trekkend of stekend gevoel rond het litteken, dat kan ontstaan door spanning in het weefsel en verklevingen.
• Jeuk aan het litteken, zowel uitwendig als inwendig. Dit kan ook lang na de operatie.
• Roodheid van het litteken, wat kan wijzen op verhoogde spanning in het weefsel of een teken kan zijn dat het weefsel nog actief herstelt.
• Een verhard randje boven het litteken, ook wel het “afdakje” genoemd.
• Een doof of verdoofd gevoel in het littekengebied, dat onder meer samen kan hangen met een verminderde doorbloeding.
• Lage rugklachten, vaak ter hoogte van het stuitje, dit kan samenhangen met verminderde kracht in de “core”.
• Menstruatieklachten, doordat de baarmoederwand bij sommige vrouwen door het littekenweefsel gespannen kan zijn.
• Darmklachten, zoals een opgezette en pijnlijke buik, vaak door een verminderde beweeglijkheid van de darmen door littekenweefsel.

Sommige klachten voelen na een lange tijd zo alledaags dat je je er niet meer bewust van bent. Rugpijn wordt “gewoon” door het dragen van je kind. Een opgeblazen buik wordt “gewoon” iets van na de zwangerschap. Maar er zit vaak een directe link tussen de klacht en het litteken van de keizersnede. 

Het zit niet alleen in je hoofd

Het probleem is niet dat vrouwen hun klachten niet voelen. Het probleem is dat ze vaak niet weten dat bepaalde klachten met de keizersnede te maken kunnen hebben. Doordat de nazorg structureel onderbelicht is na een keizersnede, weten vrouwen niet waar ze terecht kunnen met klachten die zij ervaren. Vaak is er niet eens bekend dat er gerichte nazorg na een keizersnede bestaat. Daardoor lopen veel vrouwen maanden of zelfs jaren rond zonder passende hulp.

De standaard nazorg na een keizersnede in Nederland bevat tot op heden een eenmalige nacontrole wanneer een vrouw zes weken post partum is, en vaak is deze nacontrole ook nog eens telefonisch. Deze nacontrole is er om te bepalen of de wond op de huid goed hersteld, er geen actieve infecties zijn en de hechtingen uit de wond zijn. Er wordt verder helemaal niet gekeken naar hoe het inwendige herstel verloopt.

Melissa* vertelde na het ondergaan van de juiste nazorg: “Ik dacht dat mijn darmklachten normaal waren. Pas na ruim zeventien jaar ontdekte ik dat mijn litteken hierin een rol speelde.” Klachten kunnen zich voordoen in de eerste weken na de bevalling, maar net zo goed maanden of jaren later: tijdens het sporten, tijdens de menstruatie of bij een volgende zwangerschap. Klachten door een onbehandeld litteken verdwijnen niet vanzelf naar de achtergrond; het kan door alle levensfases heen een rol blijven spelen.

Het gebrek aan erkenning voor het fysieke herstel heeft ook een emotionele kant. Een keizersnede is voor veel vrouwen niet alleen maar een fysieke ingreep, maar ook een ingrijpende emotionele gebeurtenis rond de geboorte van hun kind. Onverwerkte gevoelens over hoe de bevalling verliep, kunnen zich dan ook fysiek uiten in het littekengebied. Fysiek en emotioneel herstel lopen hier hand in hand. Veel vrouwen ervaren zich na een keizersnede ‘’minder verbonden’’ met hun lichaam en het littekengebied door de impact die de ervaring emotioneel op hen heeft gehad.

Waarom goede nazorg bij een keizersnede zoveel uitmaakt

Na de standaard (telefonische) controle door de gynaecoloog, rond zes weken na de bevalling, stopt de medische opvolging van het litteken in de meeste gevallen. Terwijl het inwendige weefsel op dat moment nog volop in ontwikkeling is; inwendig herstel duurt veel langer dan die zes weken die standaard als rust periode geadviseerd worden.

Als expert in keizersnede littekenherstel zie ik dagelijks hoeveel verschil gerichte nazorg kan maken. Wanneer het litteken en het dieperliggende weefsel de juiste zorg krijgen, ervaren vrouwen meer soepelheid, minder spanning en meer vertrouwen in hun lichaam. Niet omdat elke vrouw na een keizersnede “iets ernstigs” onder de leden heeft, maar omdat littekenweefsel simpelweg baat heeft bij gerichte mobilisatie en behandeling, net als elk ander onderdeel van je lichaam dat een grote ingreep heeft doorstaan.

‘’De buikpijn die ik al jaren kende, is vrijwel verdwenen. Wat ik nauwelijks voor mogelijk hield, is dus toch gebeurd’’.

Melissa beviel in 2017 van haar tweede zoontje via een ongeplande keizersnede vanwege een te lage bloeddruk. Het herstel na de keizersnede viel haar zwaar, en al snel kwamen er klachten die zij voor de keizersnede niet herkende. Zo ervaarde zij een doof gevoel rondom het litteken, maar er ontstonden ook darmklachten gecombineerd met heftige buikpijn.

10 jaar later waren deze klachten een onderdeel geworden van het dagelijks leven, en nam zij hier zelfs medicatie voor. Toen ontdekte zij dat er gerichte nazorg was voor het verhelpen van klachten na een keizersnede. Melissa vertelde ‘’ Vooraf was ik sceptisch over het behandelen van mijn litteken, ik wist niet wat ik ervan kon verwachten en ik had mijn twijfels over het effect ervan’’.  Toch besloot ze het een kans te geven, in de hoop dat zij weer met minder ongemak haar leven zou kunnen vervolgen.

Wat tijdens het behandeltraject snel duidelijk werd, is hoe snel de nazorg effect had. Zo gaf Melissa aan dat zij na vier behandelingen al een groot verschil ervaarde, de buikpijn was sterk verminderd en het gevoel in haar buik kwam weer op gang. Zo kon zij na jarenlang medicatie te hebben geslikt, nu voorzichtig aan weer afbouwen omdat de pijn uit bleef.

“Elke behandeling merkte ik verbetering. Nu, na vier sessies, is het verschil echt duidelijk: ik heb veel minder last van mijn darmen en de buikpijn die ik al jaren kende, is vrijwel verdwenen. Iets wat ik nauwelijks voor mogelijk hield, is toch gebeurd.’’

Daarnaast beschrijft ze ‘’Wat ik ook bijzonder vind, is dat ik weer gevoel heb rond het litteken van mijn keizersnede. Dat was jarenlang een gevoelloos gebied, en dat het nu weer leeft en reageert, voelt als een enorme vooruitgang.’’

Melissa begon met een lichte twijfel met behandelingen, omdat haar klachten nooit eerder een antwoord hadden gekregen. Het was onderdeel geworden van haar dagelijks leven. Achteraf beschrijft ze dat de behandelingen haar op meerdere vlakken hebben geholpen. Een keizersnede heeft een grote impact, maar dit betekent niet dat je maar moet leren leven met de klachten die erdoor kunnen ontstaan. De juiste nazorg is onmisbaar voor een optimaal en duurzaam herstel, en vergroot de levenskwaliteit voor de lange termijn.

Welke signalen mag je serieus nemen?

Twijfel je of jouw klachten met je keizersnede te maken hebben? Neem de klachten dan altijd serieus, ook bij twijfel. Hieronder zijn een aantal handvatten die je kunnen ondersteunen:

• Klachten die je na je keizersnede ervaart, maar hiervoor niet, verdienen aandacht van een specialist.

• Het minimale herstel na een keizersnede is een jaar, in het eerste jaar is je litteken nog in de actieve herstelfase en is het bindweefsel nog aan het herstellen. Ervaar je al snel klachten? Na zes weken kan je al terecht voor gerichte nazorg.

• Een veranderde menstruatie na een keizersnede hoort niet je dagelijks leven te beïnvloeden door extreem vloeien of erge pijn, ervaar je geen verbetering? Dan is het verstandig om te laten controleren op verklevingen in het littekengebied.

• Ook klachten die op het eerste gezicht niets met je litteken te maken lijken te hebben, zoals rugpijn of darmklachten, kunnen met het litteken samenhangen.

• Een litteken dat er “goed genezen” uitziet aan de buitenkant, kan van binnen nog volop verkleefd of gespannen zijn. Een gesloten wond, betekent niet automatisch ook een genezen wond.

• Laat je klachten checken door een litteken specialist, de fysio en maak het bespreekbaar bij de huisarts. En vertrouw op je eigen ervaring: als iets niet goed voelt, is dat reden genoeg om het uit te zoeken.

Erkenning begint bij kennis

Misschien heb je tijdens het lezen meerdere klachten herkend, net als Melissa. Weet dan dat je niet de enige bent. En belangrijker nog: je hoeft er niet mee te blijven rondlopen. Een litteken dat aandacht krijgt, kan vaak nog zelfs jaren na een keizersnede verbeteren.

Hoe beter vrouwen begrijpen wat er in hun lichaam gebeurt na een keizersnede en wat signalen zijn om serieus te nemen, hoe eerder zij de juiste hulp kunnen vinden. Je lichaam heeft een grote operatie doorstaan om een nieuw leven ter wereld te brengen. Het verdient nazorg die daarbij past.

*Om de privacy van de client te waarborgen, is de naam in de gebruikte casus fictief en zijn herkenbare persoonsgegevens gewijzigd.